De 21e eeuwse vaardighedenEen bekend begrip in onderwijsland. Maar hoe geef je daar handen en voeten aan in de praktijk? Met die vraag bezocht ik het STC vmbo in Rotterdam. Leerlingen volgen daar één dag in de week het vak Technologie en Toepassing (T&T). Een nieuw vak waarbij onder andere samenwerken en leren werken met nieuwe technologieën centraal staat. Verder is er aandacht voor ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking (CT). De school heeft hiervoor een speciale ruimte ingericht: het Futurelab. Een grote ruimte met diverse leshoeken zodat meerdere klassen tegelijkertijd aan de slag kunnen. Ik liep een dag mee in leerjaar 1 met Maarten van Emmerik, Zahra Zarabi en stagiaire Laura Bakker. Er ging een wereld voor mij open!

 

Wat maakt T&T eigentijds?

Ten eerste de inhoud van het vak. De leerlingen leren werken met moderne technologieën. Zo ontwerpen zij sleutelhangers in Tinkercad, maken posters met de app Pixlar en werken met VR-brillen en augmented reality apps om hun werk in 3D te maken. Daarnaast programmeren leerlingen Ozobots en werken zij met LittleBits. Dit is een modulair systeem waarmee leerlingen op een laagdrempelig niveau elektronische schakelingen leren bouwen en gebruiken. LittleBits dient als opmaat naar het leren schakelen van Arduino, een programmeerbare chip.

Naast de inhoud is de organisatie anders. In leerlingentaal: “Gelukkig hoeven we niet ieder uur naar een ander lokaal.” De leerling volgt het vak T&T één dag in de week, in drie blokken van twee lesuren. Afwisseling van werkvormen is dan cruciaal. In het Futurelab zijn minimaal twee klassen tegelijkertijd ingeroosterd. Daardoor zijn altijd meerdere docenten op de groep aanwezig.

 

T&T vereist andere toetsing

Bij het STC vmbo werkt men voor het vak T&T met zowel formatieve als summatieve toetsing. Tijdens het trimester bepaalt de docent met behulp van rubrics of een leerling binnen bepaalde werkprocessen vastgestelde competenties laat zien. Daartoe observeert de docent tijdens de lessen intensief. Hij vraagt de leerling om gerichte feedback.

Iedere week maakt de leerling een procesverslag: wat heb ik gedaan, wat heb ik geleerd, met wie heb ik samengewerkt, enz.. Aan het einde van het trimester volgt in de regel summatieve toetsing. De eindbeoordeling heeft vaak betrekking op een opgeleverd product en/of presentatie. De beoordelingen ‘onvoldoende’, ‘voldoende’ of ‘goed’ zet de docent via een formule om naar een cijfer.

Wat leerlingen zeggen over T&T

Leerlingen vinden het vak leuk. Op mijn vraag wat zij het leukste vonden, kreeg ik diverse antwoorden. Van het werken met de 3D-printer tot het maken van een Ozobot. Wat breed gedeeld wordt, is dat techniek in zijn algemeenheid en moderne techniek in het bijzonder hen interesseert. Ik sprak een leerling die juist vanwege het vak Technologie en Toepassing voor de school gekozen heeft.

Leerlingen vertellen wel moeite te hebben met de duur van de lesdag. De vier lesuren voor de middagpauze is geen probleem. Die vliegen om. Mede door de afwisseling van zelf werken en instructie. Maar het kost hen wel moeite om zich op te laden voor de laatste twee lesuren na de lunchpauze.

Verder vindt een aantal het netwerk ‘wel erg sloom’. Maarten beaamt dit. Hij merkt dit aan het gedrag van zijn leerlingen. “Zij gaan klieren als het te lang duurt.” Tijdens mijn lesbezoek koos een deel van de leerlingen er vanwege het trage netwerk voor om de opdracht Tijdlijn T&T niet op de computer maar (ouderwets) op papier te maken.

De opmerkingen van hun leerlingen nemen Maarten en Zahra serieus. Zo willen zij onderzoeken hoe zij de structuur achter de dag nog strakker kunnen neerzetten en welk soort activiteiten in de middag beter passen bij het bioritme van de leerlingen.

 

Geschikt als T&T-docent?

Maarten en Zahra hebben één ding gemeen. Zij zijn niet bang om nieuwe dingen op te pakken, en durven te experimenteren. Zo heeft Maarten zijn roots in de autotechniek en is nu bijna afgestudeerd als tweedegraads docent vmbo Techniek nieuwe stijl. “Ontwikkelingen in de autobranche staan nooit stil en een leven lang leren is in die wereld al minstens zo oud als de auto zelf.” Met het ontstaan van kunstmatige intelligentie en de opkomende robotica zullen volgens Maarten niet alleen de toekomstige leraren, maar ook de huidige generaties zichzelf moeten blijven ontwikkelen.

Zahra is docent geschiedenis. Zij heeft bewust voor het nieuwe vak Technologie en Toepassing gekozen. “Het begeleiden van leerlingen die zelfstandig aan opdrachten werken spreekt mij aan. Ook het feit dat leerlingen eerst elkaar helpen voordat zij mij om hulp vragen.”

Op mijn vraag over welke competenties een T&T-docent moet beschikken, komt een waslijst aan antwoorden. Een greep hieruit: mediawijs – innovator – snel kunnen schakelen – geduldig – toegankelijk – coach in plaats van docent – kunnen samenwerken – flexibel – kunnen differentiëren – soft skills van het vak beheersen.

Kortom, de docent moet zelf beschikken over de 21e eeuwse vaardigheden.

Wensen voor de toekomst

Het vak T&T draait nu voor het tweede jaar. Maarten en Zahra zijn tevreden over hoe het nu loopt, maar hebben zeker nog wensen voor de toekomst. Zahra wil graag de doorlopende leerlijn binnen het vak T&T aanscherpen. Hoe kun je komen tot een consistente opbouw van de 21e eeuwse vaardigheden van leerjaar 1 t/m 4? Leerlingen van het STC vmbo volgen het vak namelijk niet alleen in de onderbouw, maar kunnen het in de bovenbouw binnen de GL als keuzevak volgen.

Maarten heeft voor leerjaar 1 als wens om meer vakken in het vak T&T te integreren. Hij noemt als eerste simpele stap het betrekken van zijn collega Nederlands bij de procesverslagen die de leerlingen wekelijks maken. Maar hij wil meer. “Ik wil mijn collega’s van de AVO-vakken stimuleren om hun vak anders vorm te geven.

Vakkenintegratie gaat echter niet vanzelf. Daarom hebben Maarten en Zahra het plan opgevat om hun collega’s te inspireren via video’s, foto’s en berichten over het vak T&T. Hiervoor willen zij de app Edmodo inzetten. Want onbekend maakt onbemind. Zij willen hun collega’s laten zien wat het vak T&T inhoudt en welke producten leerlingen maken.

Verder willen Maarten en Zahra collega’s de mogelijkheid bieden om met en van elkaar te leren. Dat zal gebeuren door het opzetten van een zogenaamde livestream. Collega’s aan het denken zetten en op ideeën te brengen zal daarbij het hoofddoel zijn: “Welke voordelen kan ik voor mijn vak halen door samen te werken met het vak T&T?

De drie tips van Maarten en Zahra

Voor collega’s die toekomstgericht en betekenisvol onderwijs rondom de 21e eeuwse vaardigheden willen ontwerpen, hebben Maarten en Zahra drie tips:

Tip 1: Zorg voor een goede communicatie binnen het team. Bedenk een soort van digitaal platform om te delen waar iedereen mee bezig is. Zeker als de school net als het STC meerdere locaties heeft, docenten op verschillende locaties werken en daardoor elkaar niet dagelijks treffen.

Tip 2: Spreek duidelijk af hoe je leerlingen beoordeelt. Maak een beoordelingsmodel en bespreek dat met elkaar. Zodat iedereen op eenzelfde manier beoordeelt en er geen eigen invulling aan geeft.

Tip 3: Maak het vak T&T de spin in het web van vakkenintegratie. Nodig collega’s uit om te komen kijken bij jouw vak. Zo kun je koudwatervrees wegnemen, zeker bij docenten die niet gewend zijn om met moderne technologieën te werken.

“Ik vind het belangrijk dat leerlingen op den duur zélf betekenis kunnen geven aan hetgeen zij leren tijdens de lessen. Een goede docent legt voordat de les begint nadruk op betekenis geven aan de lesstof. Zou het niet mooi zijn als een leerling tijdens of na de les steeds vaker een ‘aha-erlebnis’ doormaakt.”