Lessen uit 5 jaar onderwijsinnovatie

 
31-1-13. Op deze datum schrijf ik onderwijsbureau &KOOT in bij de Kamer van Koophandel. Met de & bewust in mijn bedrijfsnaam. Het staat symbool voor partnerschap. De samenwerking die ik aanga met scholen en andere partijen, op weg naar onderwijs waarvoor pubers én docenten graag hun bed uitkomen.

Inmiddels zijn we 5 jaar verder. Onderwijsbureau &KOOT staat. Ik heb de afgelopen jaren mooie innovatietrajecten begeleid. Trots kijk ik terug op mijn successen, en van mijn bloopers – ja, die waren er ook - heb ik veel geleerd.

Uit alle innovatietrajecten waarin ik scholen begeleid heb, trek ik één conclusie: er bestaat geen kant-en-klaar recept voor innovatie. Je moet je eigen pad volgen. Durven experimenteren. Loskomen van hoe het hoort en moet.

Want onderwijsinnovatie is geen ladder. Je stapt niet netjes van de ene op de andere trede. Het lijkt meer op een klimrek. Zo eentje waarop ik vroeger halsbrekende toeren heb uitgehaald. Dat gaat soms goed, soms wat minder. Hoe vaak ik niet keihard mijn hoofd gestoten heb, of nog erger, ervan afgeduveld ben. Maar wat er ook gebeurde, ik stond altijd weer op en begon gewoon opnieuw. En dat geldt ook voor onderwijsinnovatie.

Echter, drie vragen komen terug in elk innovatietraject. Deze deel ik met je in mijn E-zine. Met voorbeelden hoe teams de vragen hebben opgepakt.

  • Veranderen kun je toch niet zonder dik veranderplan?
  • Kun je leerlingen al betrekken bij het traject als je zelf nog niet helder hebt wat je wilt?
  • Mag dat wel? Is wat we willen niet in strijd met de wet?
Veranderen kun je toch niet zonder dik veranderplan?

ECHT WEL! Veranderen lukt juist beter zonder dik veranderplan. Wat je nodig hebt, is een visie die richting geeft aan het traject, zonder alles vooraf dicht te timmeren.

Als ik door de school loop(t), wil ik bij leerlingen in de wiskundeles hetzelfde enthousiasme zien als in de gymles.” Dit is één van de wensen bij een innovatietraject op een vmbo-school in Rotterdam. Het onderwijsconcept sloot niet meer aan bij de doelgroep: leerlingen die nog geen 10 minuten stil kunnen zitten.

Waar te starten? Een veranderplan schrijven of gewoon met elkaar in gesprek. Het management kiest op mijn aanraden voor het laatste. Gesprekken over welk soort onderwijs past bij dit type leerling. Mooie en pittige gesprekken. Met als resultaat een door het team gedeelde visie op leren.

En dan aan de slag. Van visie naar vernieuwing in de praktijk. Wie durft wat uitproberen? Met in ieder teamoverleg plek voor de verhalen, positief en negatief. Want niet alles wat je bedenkt, lukt in de praktijk. Zo blijken op deze vmbo-school niveaugroepen in de onderbouw bij rekenen wel te werken, maar bij Nederlands niet. Dan zit er maar één ding op: onderzoeken hoe dat komt en aanpassen.

Aanpassen kan omdat niet alles van A tot Z vastligt in een veranderplan. Het enige wat telt, is dat de keuze moet passen binnen de nieuwe visie. Het is aan de docenten om te bepalen hoe zij dit vormgeven. Met deze drie stappen als houvast bij ieder experiment: klopt het (visie) - werkt het (praktijk) - voelt het ook goed (voor docenten én leerlingen).

Kun je leerlingen al betrekken bij het traject als je zelf nog niet helder hebt wat je wilt?

ZEKER WEL! Leerlingen kijken vanuit een ander perspectief naar de innovatie. Zij vullen aan waar jij niet direct aan denkt. Dingen die voor hen heel belangrijk zijn. Daarnaast kunnen leerlingen je ongemerkt een spiegel voorhouden waardoor je geconfronteerd wordt met je eigen aannames in het traject.

Tot welke verrassende ideeën leerlingen komen blijkt uit het traject op een vmbo-school onder de rook van Amsterdam. De directie heeft als wens om in het kader van LOB en talentontwikkeling een portfolio in te voeren. Voor de bovenbouw is dat wettelijk vereist, voor de onderbouw niet. Daarom adviseer ik de docenten om hierover in gesprek te gaan met leerlingen uit de onderbouw.

De docenten zijn eerst nog wat weifelend: “Moeten we niet eerst zelf meer duidelijkheid hebben over hoe het portfolio eruit komt te zien?” Maar met de handvatten die ik ze aanreik, durven ze het aan. “Wat een geweldige en praktische ideeën hebben leerlingen!” Deze reactie krijg ik terug bij de eerstvolgende bijeenkomst van de werkgroep. Leerlingen hebben haarfijn aangegeven welke dingen zij in hun portfolio willen stoppen. En hoe en wanneer zij deze kunnen presenteren aan hun ouders.

Kortom, verruim je blik door leerlingen vanaf de start bij het innovatietraject te betrekken. En dat geldt ook voor andere ‘klanten’ zoals ouders, bedrijven, enz.

Mag dat wel? Is wat we willen niet in strijd met de wet?

JA, het mag!
NEE, het is niet in strijd met de wet! Althans, in 9 van de 10 gevallen.

Vaak blijkt er meer mogelijk dan je denkt. Ik merk dat bij vragen van decanen over het LOB-proof maken van het profielwerkstuk. Op de een of andere manier zijn we in de loop der tijd dingen gaan aannemen. Gaan denken dat iets moet. Maar als we de regels erbij halen, blijkt er maar weinig vast te staan. In het geval van het Profielwerkstuk hoor ik vaak dat het aan een bepaald vak gekoppeld moet zijn. Maar niets is minder waar. Het kan ook gericht zijn op een vervolgopleiding of het werkveld.

Al die onzinnige en overbodige regels die we onszelf - vaak onbewust - in het onderwijs opleggen. Daarom ben ik voorstander van de Ontregelrechtbank. Wat dat precies is, onthul ik later deze maand. In aflevering 17 van Koot’s Kwesties.

&KOOT’s Krachtvoer

 

Artikel: Calvijn College

Waar de regie leggen bij docenten toe kan leiden, lees je in dit artikel over Calvijn College in Amsterdam. Ik heb de school in 2013 en 2015 bij twee opdrachten mogen ondersteunen: in het kader van het projectonderwijs in de onderbouw en het keuzetraject vernieuwing profielen in de bovenbouw. Mooi om te lezen waar de school nu staat. Het in het artikel genoemde boek ‘Een radslag in het onderwijs’ ligt op mijn nachtkastje. Klaar om te lezen.  

 

Video: Oma-dag bij Coolblue

Als RotterDAME op onderwijsmissie ben ik fan van de marketing van Coolblue. Hoe dit Rotterdamse bedrijf haar slogan ‘Alles met een glimlach’ in de praktijk brengt, vind ik geniaal. Ooit een pakket van hen ontvangen, dan weet je wat ik bedoel.

Maar wat dacht je van dit voorbeeld over ‘klanten’ betrekken. Als je wilt dat jouw innovatietraject succesvol is, betrek dan zeker jouw ‘klanten’ erbij (en vergeet je ‘oma’ niet ☺).

&KOOT op Karwei


Almere – Amsterdam – Austria

In december was ik op deze drie plekken. Zakelijk of privé. Almere was lekker thuis aan de slag met het schrijven van het LOB-boek voor vmbo-t. De opdrachten per hoofdstuk zijn uitgezocht, nu nog een geheel ervan maken met tekst en beeld.
Almere was ook het event ‘Boek, Borrel & Bites’ bij De Vloer. Met de lancering van het boek ‘Ruimte voor jezelf’, geschreven door Marieke en Susan van Dijk. Een handig en vooral mooi reflectie-, inspiratie- en notitieboek voor iedere dag. Als verzamelaar van notitieboekjes heb ik 'm al in mijn bezit. Jij kunt ‘m hier bestellen.

Amsterdam was voor een leerzame audit. Ik heb mooie gesprekken gevoerd met leerlingen en docenten. Altijd weer verrassend hoe treffend studenten hun opleiding kunnen beoordelen. Dit keer een opleiding waarbij het team verantwoordelijkheid krijgt én pakt. Met zgn. trekkers op zes resultaatgebieden, gebaseerd op de route die de student aflegt door de opleiding heen: intake - onderwijs - BPV - SLB/LOB - zorg - examinering.

En tot slot Austria. Ruim een week skiën met het gezin. Want ‘Dit ben ik ook’: een sportieve skiër (naast MINI-fanaat, vakantieoppas voor boxers, de enige Schooljutter van Nederland). Dit jaar fantastische sneeuwcondities op de piste en volop zon (oké, ook twee dagen wat minder weer). En bovenal een week niet zelf koken, of verzinnen wat er nu weer op tafel komt. Heerlijk. Als ik ooit meer dan een ton per jaar verdien, nou dan weet ik het wel. Dan kies ik voor een kok aan huis!

Nog een laatste punt. Ik heb mijn website herzien. Na vijf jaar was dat wel nodig. Heb je ‘m al bekeken? Wellicht heb je tips. Laat het me gerust weten. Want twee weten meer dan één!

&KOOT’s Agenda van januari en februari


29 januari 2018

Aflevering 17 van de online videoserie Koot’s Kwesties: de Ontregelrechtbank. 
Een aflevering gemist? Klik dan hier.

5 februari 2018
E-zine februari met als thema 'Partnerschap'. "Want wat niet in de school kan, moet je buiten de deur zoeken", is mijn motto.

19 februari 2018
Schooljutten vmbo-scholen
in the lead, over een uniek techniekproject in Noord-Holland Noord waarin drie partijen samenwerken: onderwijs – overheid – bedrijfsleven. Een aflevering gemist? Klik dan hier

Als jij in jouw netwerk leidinggevenden in het onderwijs hebt, dan is deze E-zine ook voor hen interessant. Voel je vrij om deze door te sturen. Via deze link kunnen zij zich abonneren op de E-zine. Als dank ontvangen zij direct mijn gratis e-boek 'Vijf tactieken voor schoolleiders om onderwijsverandering soepel te laten verlopen'.