Ons huidige onderwijssysteem is echt failliet

(Leestijd: 2 minuten)

‘De Expeditie’, zegt een leerling tijdens de evaluatie. ‘Daar heb ik het meeste van geleerd.’
Hij doelt op zijn geldinzamelactie voor een school in Namibië. Een samenwerkingsopdracht uitgevoerd voor een opdrachtgever. Als ik doorvraag, vertelt de leerling dat hij ontdekt heeft wat er allemaal nodig is om een inzamelactie op touw te zetten. ‘We moesten eerst zoveel regelen voordat we met onze actie konden starten. Daar had ik vooraf geen idee van.’

Hoe komt het toch dat onderwijs waarvoor pubers graag hun bed uitkomen zich vooral buiten het klaslokaal afspeelt? Ik kan daar kort over zijn: omdat een andere leeromgeving leidt tot ander gedrag. Bij docenten én leerlingen. Docenten durven hun leerlingen op de een of andere manier meer los te laten. Dat zorgt ervoor dat leerlingen nu zelf in actie komen!

1. Van opzitten naar ondernemen

‘Uitleg krijgen – opdrachten maken – nakijken – huiswerk’. Dit riedeltje steken leerlingen af als ik hen vraag hoe een gemiddelde les eruit ziet. Opzitten, zeven lesuren op een dag! Geen wonder dat leerlingen afhaken. Terwijl ik uit gesprekken met hen weet dat zij in hun vrije tijd superactief en ondernemend zijn: sportclub, bijbaan, mantelzorg, eigen onderneming.
Een andere omgeving doet dus wonderen. Hoog tijd om theorielessen te vervangen door realistische praktijkopdrachten zodat jongeren de kans krijgen hun ondernemende vaardigheden verder ontwikkelen: zoals kritisch denken, problemen creatief oplossen, samenwerken, omgaan met teleurstellingen, enz..

2. Van eenheidsworst naar experiment

Hoeveel docenten laten zich leiden door een lesmethode? Ondanks geluiden dat niet alles uit het boek past bij wat zij zouden willen behandelen. Iedere leerling werkt van opdracht naar opdracht, van hoofdstuk naar hoofdstuk. De methode loslaten is lastig. Tenzij het niet anders kan.
Praktische opdrachten buiten de school vragen om eigen initiatief. Je hebt niks aan een lesmethode met docentenhandleiding. Werken met opdrachtgevers is een ontdekkingstocht waarin docent én leerling durven te experimenteren. Werkende weg ontwikkelen, met vallen en opstaan. Want alleen waar iets mag mislukken, kan iets nieuws ontstaan.

3. Van toets- naar leervragen

Hoe vaak heb ik als docent deze vraag niet gekregen: ‘Moeten we dit leren voor de toets?’ Zeker als ik in mijn les iets buiten de lesmethode deed. Dodelijk vond ik die vraag! Maar eigenlijk heel begrijpelijk daar cijfers zo bepalend zijn in ons onderwijssysteem.
Maar het kan anders! Bij opdrachten buiten de school laten we het principe van ‘teaching to the test’ los. Leerlingen formuleren hun eigen leervragen. Wat willen zij leren? Waar? Van wie? En hoe?

Dit gezegd hebbende, is er maar één conclusie mogelijk. Nederland is toe aan een nieuwe vorm van onderwijs, met een grotere rol voor de leerling zelf. Filosoof Jan Bransen houdt hiervoor een pleidooi in zijn nieuwe boek Gevormd of vervormd. ‘Onderwijs is iets geworden wat de leerling moet ondergaan. Zo creëren we hele passieve mensen.’

Bransen gaat nog een stap verder. ‘Ons huidige onderwijssysteem is echt failliet. Het is gebaseerd op verkeerde ideeën, namelijk dat het gaat om kennisoverdracht die vervolgens getoetst moet worden. Er heerst een cultuur waarin alles meetbaar moet zijn. Waarin diploma’s veel belangrijker zijn dan het onder de knie krijgen van bepaalde vaardigheden.’
Volgens Bransen is kennis juist kunnen. ’Weten dat is vooral een kwestie van weten hoe’. In zijn boek pleit hij dan ook voor twee dagen buitenschools leerwerken in het VO.

Ik deel de mening van Bransen. Ons huidige onderwijssysteem is failliet. Want hoe we met z’n allen ook ons best doen, dit systeem past niet bij het gros van de leerlingen (dit geldt zeker voor jongens volgens mijn oud-collega Henno Oldenbeuving in Koot's Krachtvoer). Het klaslokaal, lesrooster, schriftelijke toets, de alleswetende docent, dit alles heeft zijn langste tijd gehad. Wat de leerling vandaag leert, is morgen gedateerd. Klassikaal leren op school moet plaats maken voor leren van en in de praktijk. Alleen dan kunnen we jongeren goed voorbereiden op leven en werken in de 21e eeuw!

Een pasklaar antwoord daarvoor heb ik nog niet. Wel ben ik al volop aan het experimenteren met 'ander onderwijs'.
- Vmbo-leerlingen die in het kader van hun profielwerkstuk actuele vraagstukken oplossen.
- Mbo-studenten die in het project Lelytalent ‘leren waar gewerkt wordt’.

Wat vind jij? Is ons huidige onderwijssysteem failliet? Zie je mogelijkheden voor een doorstart? Of kies je voor een radicale omwenteling? Ik ben nieuwsgierig naar jouw mening. Voel je vrij om deze met mij te delen!

Marianne

&KOOT's Krachtvoer

(Lees/kijktijd: 2 tot 7 minuten)

Er valt zoveel te leren van jongens


Al bijna 15 jaar doen jongens het veel slechter in het Nederlandse onderwijs. Oorzaak? Ons huidige onderwijssysteem past beter bij meiden dan bij jongens. Hoog tijd voor een jongensachtige aanpak. Henno Oldenbeuving vertelt je er meer over.

Geniale vragen generator


Hoe stimuleer jij pubers om
geniale vragen te stellen? Vragen die vallen in de 2-voor-12-categorie: ‘Dat zoeken we op.’ Wat doe je? Wat laat je? Met een ‘geniale-doe-direct-waarom-vraag’ om direct te stellen aan jouw leerlingen.

&KOOT’s Agenda

(Leestijd: 1 minuut)

14 februari 2019
NVS-NVL congres ‘Dit is de kracht van LOB!’ in Het Gooiland (10.00 – 16.00 uur, Hilversum). Op de informatiemarkt presenteer ik je vol trots mijn nieuwe boek LOB voor de theoretische leerweg bij stand van de Uitgeversgroep.

14 februari 2019
&Koot maakt werkt van loopbaanleren. Mijn maandelijkse LOB-update met tips & tricks die je morgen direct kunt toepassen. Schrijf je hier in zodat je geen LOB-update meer mist!

4 maart 2019
E-zine editie maart

26 maart 2019
Onderwijsconferentie vmbo-mbo regio Utrecht ‘Op weg naar zelfstandigheid’ in de Munt (13.30 -17.00 uur, Utrecht). Samen met Karen Molhoek verzorg ik de workshop Profielwerkstuk opent deuren naar mbo.

Omschrijving workshop:
Een succesvolle overstap naar het mbo. Dat lukt zeker als een vmbo-leerling het mbo al van binnen kent, zelf ervaren heeft hoe het onderwijs eruitziet en mbo-studenten in zijn netwerk heeft. Het profielwerkstuk maakt dit mogelijk. Hoe? Dat ontdek je in deze workshop aan de hand van praktijkvoorbeelden. Je verlaat de workshop met een handig stappenplan zodat jij de leerling met een gerust hart kunt loslaten op weg naar zelfstandigheid.

Denk je bij het zien van ongemotiveerde leerlingen: dit zou toch niet meer zo hoeven. Stilzitten en luisteren. Wie bepaalt er eigenlijk dat onderwijs er zo uit moet zien? Hup de school uit. Realistische projecten uitvoeren. Weer plezier in leren krijgen. Ga dan samen met mij de uitdaging aan om jouw onderwijs futureproof te maken