Editorial

Durf het anders te doen. Anders dan hoe het hoort en moet. Dat is het thema van deze E-zine. Op het Onderwijscongres Fail Faster in januari heb ik daarvan mooie voorbeelden gezien. Fail Faster was geen doorsnee congres. Het was een afstudeerexpo. De eerste lichting van de Nederlandse School presenteerde haar Meesterproef. Een inspirerende dag van luisteren, experimenteren, ervaren en vooral meedoen.

Co-creatie als basis voor onderwijsontwikkeling. Het voert te ver om alles wat ik die dag gezien en ervaren heb met je te delen. Daarom mijn top drie.

  1. Kom onder de stolp vandaan!

Een dringende oproep aan het onderwijs. Ga de school uit. Leg meer contact met de buitenwereld. Maak gebruik van de netwerkmaatschappij waarin we leven.

  • Haal de buitenwereld in de school. Bijvoorbeeld een leerling die samen met een externe partij een workshop organiseert. Voor klasgenoten, over een onderwerp dat hij interessant vindt;
  • Laat leerlingen theorie uit leerboeken, vooral buiten de school praktisch toepassen;
  • Betrek ook mensen ‘van buiten’ bij onderwijsontwikkeling. Bijvoorbeeld docenten, leerlingen, ouders en/of praktijkexperts die samen een casus uit de praktijk tot een lesidee uitwerken.
  1. Games als basis voor lesontwerp

Wat doet een leerling liever, Franse woordjes leren of levens redden in een game? Waarschijnlijk het laatste. Wat nu als je beide zaken kunt combineren. Door gebruik te maken van drie eenvoudige elementen. Elementen die games zo aantrekkelijk maken voor jongeren.

  • Formuleer een duidelijk doel (‘levens redden’).
  • Weet wat je moet doen om dit doel te halen (‘druk op de rode knop’).
  • Vier het succes zodra je het doel behaald hebt (‘op naar het volgende level’).

Startpunt is altijd het leergedrag dat jij wilt zien. Hoe kun jij dit leergedrag bij jouw leerlingen uitlokken? Even terug naar het voorbeeld van de Franse woordjes. Wat kun je in het lesontwerp opnemen?

  1. Statistieken: hoeveel weet je meer dan de vorige les?
  2. Hot potato: om de beurt zo snel mogelijk woordjes vertalen. Terwijl je een afgeplakte stopwatch doorgeeft. Gaat de stopwatch bij jou af, dan krijg je punten in mindering.

  1. Voor iedereen een plek in de samenleving!

Ons onderwijs is prestatiegericht. De nadruk ligt op cognitief talent. Terwijl leerlingen vaak juist talent hebben op andere vlakken. Wat te denken van die leerling met ADHD die bij een open podium een geweldige drumsolo weggeeft? Een creatief talent die helemaal opleeft door de dingen die hij wel kan. Zeker als de locatie niet de aula op school maar een heus poppodium is!

Kortom, anders denken en doen. Onder de stolp vandaan komen. Inspiratie van buiten halen. Er schiet mij nu gelijk iets te binnen. Iets dat ik geleerd heb van de Efteling over gastvrijheid. Over de E-factor, om precies te zijn. Geen gewone gastvrijheid, maar extra gastvrijheid.

Een vorm van gastvrijheid die de gast bijzonder vindt: betovering en beleving. Zo verkoopt de Efteling geen entreetickets, maar herinneringen. Er werken geen storingsmonteurs, maar storymonteurs. ‘Verras-de-gast’ zit in het DNA van alle medewerkers. Iedere nieuwe medewerker krijgt een cursus ‘Eftelingkunde’. Hoe zit het eigenlijk met de E-factor van jouw school? Een mooie vraag om over na te denken in deze periode. De periode van de Open Dagen.

Veel lees- en kijkplezier!

Marianne

QUOTESenzo

Moed is iets doen terwijl je weet wat de consequenties zijn en deze willen accepteren.

Katja Staartjes, bergbeklimmer, avonturier en spreker

de eerste Nederlandse vrouw die in 1999 de top van de Mount Everest bereikte

BOEKchat

Olifantenpaadjes. Iedereen kent ze. Paadjes die mensen maken om sneller van de ene naar de andere plek te gaan. Bij mij in de buurt zijn deze massaal ontstaan door het afsluiten van een doorgaande fietsroute. De afsluiting kwam door werkzaamheden aan het spoor.

Maar olifantenpaadjes bestaan ook in organisaties. Informele routes die mensen bedenken om onnodige omwegen of onhandige regels te passeren. De Engelse vertaling geeft dit mooi weer: ‘desire lines’. An Kramer heeft hierover een boek geschreven. Olifantenpaadjes: Organisatieverandering binnendoor en buitenom.

Changemakers

Het boek is geschreven voor voorlopers in organisaties. Zgn. changemakers. Mensen die willen veranderen. Die niet meer geloven in oude werkvormen. Deze mensen zitten niet op een bepaalde positie, maar verspreid door de organisatie heen. En zelfs buiten de organisatie. Denk in jouw geval aan ouders, bedrijven, andere scholen, of andere schoolleiders, zoals in mijn Online Lounge die binnenkort start.  “Zoek elkaar op om de gewenste beweging te maken.” Hiertoe roept de schrijfster ons op. Zou het niet mooi zijn als we met zijn allen het oorspronkelijke doel van het onderwijs weer centraal stellen? Ondanks alle veranderingen die ons opgelegd worden?

Ervaringen uit de praktijk 

Het boek Olifantenpaadjes is een weerslag van inzichten, lessen en ervaringen uit de dagelijkse praktijk. An Kramer stelt de volgende vraag in haar boek: “Waarom werken al die formele verandertrajecten niet?” Het antwoord is volgens haar simpel: “Omdat ze formeel zijn.” De kansen voor verbetering zitten juist tussen de regels in. Vraag een willekeurige collega wat er op school beter zou kunnen. Wat de olifantenpaadjes zijn. Deze collega kan dat haarfijn aangeven. En ook hoe je dit kunt aanpassen. Mits jij er open voor staat!

De schrijfster toont dit aan met diverse voorbeelden. Zoals het voorbeeld van de piano’s op diverse stations in Nederland. De NS wil hiermee zorgen dat mensen hun reistijd niet als verloren tijd beschouwen. En dat is gelukt. “Juist bij de gratie van loslaten”, zegt de schrijfster. “Niets geregeld. Niets gecontroleerd. Puur vertrouwen. Kijk maar eens hoe dat werkt via diverse video’s op YouTube.”

Onkruid of parels? 

Hoe zie jij de informele organisatie in jouw school? Als onkruid? Bestrijden dus. Of als parels? Iets wat je moet koesteren. “Want als je de informele organisatie betrekt bij verandering, zetten mensen de verandering zelf in gang”, aldus An Kramer. Dat vraagt van jou als schoolleider ander gedrag. Namelijk ‘op je handen zitten’. Ben jij in staat zelf een stap terug te doen en anderen echt eigenaar van de verandering te laten zijn? En als het even minder loopt, laat je je dan niet verleiden jouw oude rol van reddende engel op te pakken? Durf en kun je dat? Lees dan het boek Olifantenpaadjes. Het boek geeft je handvatten hiervoor. En geniet vooral van de verhalen. Van de schrijfster, en van jouw collega’s. Collega’s die trots vertellen aan welke mooie verandering zij in hun school werken.

VIDEOfavorieten: Onderwijsvernieuwing volgens Lubach

Gewoon omdat satire leuk is. En we vooral niet moeten vergeten zelf te blijven nadenken. Zeker als er weer een vernieuwing van bovenaf wordt opgelegd! Durf het dan juist anders te doen. Anders dan hoe het hoort en moet.

De doe-direct-tip: Wat is de E-factor van jouw school?

De tijd van de open dagen is weer aangebroken. Het draaiboek van vorig jaar komt weer uit de kast. Misschien hier en daar wat aanpassingen vanwege nieuwe ontwikkelingen op school. Maar in grote lijnen staat de open dag. In het laatste teamoverleg nog even het draaiboek bespreken. En hup daar ga je (of beter gezegd: sta je) met z’n allen weer op de open dag van 2017.

Heb jij de moed om de voorbereiding eens anders te doen? Niet het draaiboek bespreken, maar in het teamoverleg de volgende vraag te stellen:

Waarom zouden leerlingen en ouders (en ook nieuwe collega’s en bedrijven) voor onze school moeten kiezen? Wat maakt ons uniek? Wat bieden wij waarvoor pubers graag hun bed uitkomen?

Deze vraag kun je nog persoonlijker maken.

Waarom kom jij ’s morgens graag jouw bed uit om met onze leerlingen te werken?

Wedden dat je als team met een andere houding op de open dag staat!

&KOOT agenda

9 februari 2017 
NVS-NVL congres Oplossing gezocht, met antwoorden op actuele vragen en dilemma's van decanen en hun schoolleiders, Wageningen University.
Ik geef op dit congres de workshop Profielwerkstuk en LOB: een praktisch recept.
Meer info, klik hier.

13 februari 2017
Aflevering 3 van de online videoserie Koot’s Kwesties: Verander als een start-up.
Aflevering gemist? Klik dan hier.

14 februari 2017 
Start van de Online Lounge voor Ondernemende Schoolleiders.
Meer info over dit vernieuwende initiatief, klik hier.

20 februari 2017
Aflevering 2 van de maandelijkse serie Schooljutten.
Aflevering 1 gemist? Klik dan hier.

Als jij in jouw netwerk leidinggevenden in het onderwijs hebt, dan is deze E-zine ook voor hen interessant. Voel je vrij om deze door te sturen. Via deze link kunnen zij zich abonneren op de E-zine. Als dank ontvangen zij direct mijn gratis e-boek 'Vijf tactieken voor schoolleiders om onderwijsverandering soepel te laten verlopen'.